على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1338

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

( از باب نصر ) : گذاشت يارى وى را . و خذلت الظبية و غيرها : بازماند ماده آهو از رمهء خود و مقيم گرديد بتفقد بچهء خود . خذلان ( xezl n ) ا . ع . بازماندگى از نصرت و اعانت . خذلان ( xezl n ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ضعف و سستى و بازماندگى و درماندگى و بىبهرگى . و گريز و گريختگى و فرار . خذلب ( xezleb ) ا . ع . ماده شتر كلان سال سست . خذلبة ( xazlabat ) م . ع . نوعى از سست رفتن بر روى زمين . خذلة ( xozalat ) ص . ع . هزيمت يافته و خاذل . خذلمة ( xazlamat ) م . ع . شتافتن . خذم ( xazm ) م . ع . خذمه خذما ( از باب ضرب ) : بريد و پاره پاره كرد آن را . و خذم الصقر : چنگال زد آن چرغ . و خذم فلان خذما ( از باب سمع ) : بريده شد و منقطع گرديد . و خذم زيد : مست گرديد زيد . خذم ( xazam ) م . ع . خذم خذما ( از باب سمع ) : شتافت . خذم ( xazem ) ص . ع . جوانمرد و نيك نفس در لقا و در عطا . ج : خذمون . و اسب تيزرو . و سيف خذم : شمشيرى كه زود برد . خذماء ( xazm ' ) ص . ع . ماده بزگوش از پهنا كفانيده . خذمة ( xazmat ) ا . ع . ساعت . و داغى مر شتران را در اسلام . خذمون ( xazemuna ) ع . ج . خذم . خذنتان ( xozonnat ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه - دو كرانهء فرج زن . و دو خصيه . و دو گوش . خذنفرة ( xazanfarat ) ا . ع . زنى كه آوازش مانند آن باشد كه گويا از منخرين سخن مىگويد . خذو ( xazv ) م . ع . خذا خذوا ( از باب نصر ) : سست گرديد . و خذا لحمه : آگنده شد گوشت آن و پر گرديد . خذوء ( xozu ' ) م . ع . خذء له خذء و خذوء و خذاء . مر . خذء . خذواء ( xazv ' ) ص . ع . اذن خذواء : گوش سبك و سست شنوا . و اتان خذواء : ماده خر سست گوش . خذوف ( xazuf ) ا . ع . ماده خر تيزرو . و ماده خرى كه از فربهى ناف آن به زمين رسد . و ماده خرى كه از تيز روى وى سنگريزه بجهد . خذوك ( xazuk ) و ( xozuk ) ا . پ . قهر و خشم و تهديد و سرزنش . و ترس و خوف از تهديد . و خشمناك و خدوك . خذول ( xazul ) ص . ع . شرمنده . و بىبهره . و آهوى ماده‌اى از آهوان ديگر باز مانده باشد . و ماده اسبى كه از درد زه لازم گيرد جاى خود را . خذوم ( xazum ) ص . ع . سيف خذوم : شمشير كه زود بزد . و ظليم خذوم : شتر مرغ شتابنده . خذى ( xaz ) م . ع . خذى الشيئ خذى ( از باب سمع ) : سست و مسترخى گرديد آن چيز . خذى ( xozayy ) ا . ع . از القاب خر است . خذيذ ( xaziz ) م . ع . خذا لجرح خذيذا ( از باب نصر ) : روان گرديد زرداب آن زخم . خذيعة ( xazi'at ) ا . ع . نوعى از طعام كه از گوشت ريزه سازند و به فارسى شامى گويند . خذيم ( xazim ) ص . ع . مرد مست . و اذن خذيم : گوش بريده . خذيمة ( xazimat ) ص . ع . زن مست . خذيو ( xeziv ) ا . پ . از اسامى خداى تعالى . و امير بزرگ و خديو . خر ( xar ) ا و ص . پ . حيوانى چارپا و كوچكتر از اسب كه گوشهاى دراز دارد . و شخص بىعقل و احمق و نادان . و لاى شراب . و خره و گل تيره و چسبندهء ته حوض و جوى . و خرك و چوبكى كه در زير تارها و به روى كاسهء تنبور و سه تار و تار و عود و جز آن گذارند . و هر چيزى كه در بدى و زشتى و ناهموارى و بزرگى . و ناتراشيدگى بنهايت رسيده باشد . همچو خر آس و خر امرود . و خربط خر پشته و خر بيواز و خرتوت و خرچال و خرچنگ و خرسنگ و خرگاه و خرمگس و خرموش و خرمهره و خرناى و خردشتى گور خر . و خر عيسى : زاهد خلوت نشين . و خر ( با تشديد ) بسيار احمق و بسيار نادان . و خر گرفتن و خر گير آوردن : كسى را احمق فرض كردن . خر ( xer ) ا . پ . بلغت زند - خوشى و سعادت و اقبال و شادمانى و سرور و خرمى و حالت شادمانى . خر ( xor ) ا . پ . خور و آفتاب . و واجب و سزاوار و روا و شايسته . خر ( xarr ) ا . پ . گل سياه . خر ( xarr ) ا . ع . مرگ . و شكاف . و درآمد بر كسى بناگاه از جائى نامعلوم . خر ( xarr ) م . ع . خرخرا و خرورا مر . خرور . خر ( xorr ) ا . ع . زمين شكافته شدهء از توجبه . ج . خررة . و گلوى آسيا . و بن گوش . و دانهء مدور .